Mevsim Meyveleri ve Sebzeleri: Mevsiminde Yemenin Önemi
Mevsim meyveleri ve sebzeleri hakkında
“Evvel zaman içinde, çocukları olmayan genç bir anne ve babanın tek istekleri bir kız çocuklarının olmasıymış. Günün birinde kadın hamile olduğunu anlamış ve çok mutlu olmuşlar. Kadın, yan tarafında bulunan evin bahçesinde çok güzel yeşil marullar görmüş. (Masalın orijinalinde bir çeşit yenilebilir ot olan Rapunzel’den söz ediliyor) Aşerdiği için mutlaka onlardan yemek istemiş. Bunu kocasına söylemiş, kocası da tamam ben sana getiririm demiş. Ama karısı bu tehlikeli olmaz mı? Orası cadının evi demiş…”
Hepimiz Rapunzel masalının nasıl sonlandığını iyi biliyoruz. Masallar, her ne kadar büyücüler, cadılar veya canavarlardan bahsediyor da olsalar; dinleyicinin kendini tanımlayabilmesini sağlayacak empatiyi yaratmak için belli bir inandırıcılığa sahip olmalıdırlar. Bugünün çocukları böylesine saçma bir hikayeyi nasıl dinliyorlar bilmiyorum: aşeren karısını memnun etmek adına bir marul için, cadı ile korkunç bir anlaşma imzalayan müstakbel babanın yol açtığı akıl almaz trajik durum.
Eğer ben 7 yıl önce doğmuş olsaydım anneme sorardım “Böyle büyük bir risk alacaklarına bir markete gidemez miymiş?”. Çünkü bu, yılın her ayında salatalık ve domates yemeğe alışmış bir nesil için “yerinde” bir soru olurdu.
Doğum tarihi 70’lere, 80’lere ve hatta 90’lara denk düşen bizler, muhtemelen bu tatlı beklentinin heyecanını yaşayabilmiş son bireyler olduk.
Kısa geçmişimize rağmen çileklerin okulların kapanması yaklaştığında, karpuzun denize girmeye başladığımızda, üzümün yaz tatilinin sonlarında ve turunçgillerin kısa ve soğuk kış günlerinde yenilebileceğini öğrenmiştik.
Örneğin, bizim evde, bir meyvenin ilk örneğini yerken bir dilek tutma alışkanlığımız vardı: bir anlamda geçip giden yılın olumsuz koşullarına karşı ayakta durmayı başardığımız için yapılan bir tür kutlama … Bugün hala sürdürüyorum bu geleneği.
Çocukluğumuzda, mevsim meyveleri ve sebzelerinin önemi hakkında böyle bir yazı son derece anlamsız olurdu, zira herkes zaten ne zaman “çilek” veya “salatalık” yenileceğini biliyordu.
Ama bugün durum çok değişti …
2014 yılında BBC tarafından yapılan ve İngiltere’de en çok bilinen meyve ve sebzelerin hasat mevsiminin ne zaman olduğunun sorulduğu bir ankette, her on İngiliz’den sadece birinin doğru yanıt verdiği ortaya konuluyor. Bunun kabul edilemez bir yüzde olduğunu düşünüyorsanız, geri kalanını bekleyin: Toplam 2000 kişinin değerlendirildiği ankette, aynı katılımcıların %86’sı, meyve ve sebzeleri mevsiminde yemenin öneminin farkında olduklarını ve üstelik bunların %78’i zaten alışverişlerini bu konuyu akılda tutarak yaptıklarını iddia bile etmekteler!
Bu konuda daha fazla farkındalık gerektiği ve neden olmasın okullarda ders olacak esaslı bir gıda eğitimine gereksinim olduğu son derece açık.
Mevsim meyve ve sebzelerini yemenin önemi
Bu soruya cevap verebilmek için yine C.H.E‘nin üç taşıyıcı sütunundan söz etmeliyim: Cheap, Healthy and Ethical = Ekonomik, Sağlıklı ve Etik Gıdalar Devrimi.
Daha Ekonomik: turfanda olarak veya; “zorlamalı tarım” ile seralarda yetiştirilmiş veya; bulunduğumuz yerdekinin tam tersi mevsimi yaşayan okyanus aşırı ülkelerden ithal edilmiş tüm meyve ve sebzelerin fiyatı ile karşılaştırıldığında, tarlada mevsiminde üretilenler kesinlikle çok daha ucuzlardır;
Daha Sağlıklı: vitamin ve antioksidan (1,2,3) gibi besin öğelerince kesinlikle çok daha zengindirler, çünkü tüm besleyici değerlerin zirvede olduğu, doğru olgunluk noktasında hasat edilirler; bunun yanı sıra pestisit veya diğer zirai kimyasallar bakımında daha fakirdirler – mevsim dışı üretilen bazı meyve ve sebzelerde, bu istenmeyen kimyasalların konsantrasyonu %50 daha fazla seviyelere ulaşabilir(4).
Daha Etik: zincir market politikalarının dışında geliştiği için, yerel ekonomiye olduğu kadar küçük ve orta büyüklükteki tarım işletmelerine de katkı sağlar;
ve daha Sürdürülebilirdir, çünkü aşırı sulama, aşırı gübreleme ve pestisitlerin düşüncesizce kullanımından ibaret olan konvansiyonel tarımın çok zararlı üçlüsü nedeniyle oluşan aşırı “bakım” ile toprağı tüketmezler.
Ayrıca, denizaşırı ithalatları sınırlandırmak ve seraların ısıtılması için ve / veya mevcut tarım uygulamalarının dayandığı yukarıda belirtilen tarım kimyasallarını üretmek için kullanılan fosil enerji kullanımını ortadan kaldırmak suretiyle modern tarımın karbon ayak izini azaltır.
Son olarak, seraların inşasında ve ambalajlamada kullanılanları gereksiz kıldığı için plastik malzemelerin kullanımının azaltılmasına katkıda bulunur.
- Ve elbette, hiç şüphesiz eklemeliyim ki, mevsim meyvelerinin ve sebzelerinin tadı tek kelimeyle mükemmeldir.
Doğru mevsimde ekildiklerinde ve hasat edildiğinde tarım ürünleri, organoleptik özellikler bakımından harika ve son derece dengelidir. Seralarda yetişen veya uzun nakliye sürelerinde bozulmamaları için çok erken hasat edilen ‘sahte‘ sebze meyvenin tadı ile karşılaştırılamaz. Sebze ve meyveler mevsiminde yetiştirildiklerinde, doğru renk ve şekle sahip olmanın yanı sıra, örneğin kış domatesleri ve çilekleri için tipik tabir edilebilecek kuru ve kumsu yapıyla alakası olmayan bir dokuya ve hatırladığımız aroma ve lezzete de sahip olurlar.
Bu yüzden “endüstriyel gıda üreticilerinin” nazik tekliflerini reddetmeli ve mevsim meyve ve sebzelerini seçerek yerel orta-küçük üreticilerden satın almayı yeğlemeliyiz; bırakın çirkin veya yamuk olsunlar, belki markettekinden daha pahalı olabilen bu yerel meyve sebzeler inanın ödeyeceğiniz ekstrayı fazlasıyla hak edecekler.
Bu satırları yazarken Portekiz, Algarve’de bulunuyorum. Yatak odamın penceresinden, portakal ve limon ağaçlarının harika kokulu çiçeklerini, önümüzdeki aylarda olgunlaşacak olan yeşil meyvelere dönüştürdüklerini görüyorum; kırsal alanlarda yaptığımız yürüyüşler sırasında olgun meyvelerle ağırlaşan dallarıyla malta eriği ağaçlarıyla ve nar ağaçlarını süsleyen muhteşem, parlak kırmızı çiçeklerle karşılaşıyoruz. Hiç şüphe yok, burada ilkbaharın son günleri. Peki sizin orada hangi mevsim meyve sebzeleri yetişiyor?
Aylara göre mevsim meyveleri ve sebzeleri tablosu
Sevgili dostlar, içinde bulunduğumuz ayda gönül rahatlığıyla masanıza koyabileceğiniz ürünlerin hangileri olduğunu aşağıdaki listede göreceksiniz.
Dersinize iyi çalışmanızı tavsiye ederim, kader bu ya, bir gün BBC sizinle de anket yapmak isterse, bu şekilde ülkemizin bilinçli tüketici yüzdesinin yüksek çıkmasına katkıda bulunmuş olursunuz!
ÖNEMLİ NOT: Ülkemizin coğrafik büyüklüğü göze alındığında, kuzeyi ile güneyi ve doğusu ile batısı arasındaki mevsim farklılıkları neticesiyle, bu listede verilen tarihler, örneğin Edirne ile Kars için farklılık gösterebilir. Güvendiğiniz üreticiniz, size bölgenizde yetişen ve hasat edilen meyve sebzeler konusunda en kesin bilgiyi verecek kişidir
Bilinçli sofralar ve hepinize iyi devrimler
Kaynakça
(1): Oz, Ayse Tulin. “Effects of harvest date and conditions of storage of Hayward kiwifruits on contents of L-ascorbic acid.” J Food Agric Environ 8.2 (2010): 132-4.
(2): Hamutal Borochov-Neori, et al, “Seasonal and cultivar variations in antioxidant and sensory quality of pomegranate (Punica granatum L.) fruit.” Journal of Food Composition and Analysis May 2009
(3) : Elgar, H. J., Lallu, N., & Watkins, C. B. (1999). Harvest Date and Crop Load Effects on a Carbon Dioxide–related Storage Injury of Braeburn Apple. HortScience, 34(2), 305-309.
(4): Farmer training in off-season vegetables: Effects on income and pesticide use in Bangladesh Schreinemachers P., Wu M.-H., Uddin M.N., Ahmad S., Hanson P. (2016) Food Policy, 61 , pp. 132-140.
İlginizi çekebilir:
SÜRDÜRÜLEBİLİR GIDA: Çünkü B Gezegeni diye Bir şey Yok!
Sürdürülebilir Gıda, gezegenin geleceği için çok önemli ve okullarda müfredata eklenmesi gereken, hepimizi birebir ilgilendiren bir konudur
Musluk suyunda Trihalometan tehlikesi: miktarı nasıl azaltılır
Musluk suyunda Trihalometan miktarını azaltabilmek, sürdürülebilirlik için elzemdir; çünkü musluk suyu içmek bir vatandaşlık görevidir
Summary
Article Name
Mevsim Meyveleri ve Sebzeleri: Mevsiminde Yemenin Önemi
DescriptionMevsim meyve-sebzelerini tanımayı ve seçmeyi bilmek neden önemlidir: yanlış seçim yapmamanız için sağlıkla ilgili açıklamalar ve aylara göre bir tablo
Author
Başak Bartu
Publisher Name
CHE Food Revolution
Publisher Logo
