Mayıs ayında ne yenir: sağlıklı, lezzetli, hesaplı ve etik mutfaklarda
Mayıs ayında ne yenir: Giriş
“Mayıs ayında ne yenir” başlıklı bu rehber, yazın habercisi olan bu ay boyunca süpermarkette, mutfakta ve sofrada size yol gösterecek.
Şahsen ben Mayıs ayını Nisan ayına göre çok daha fazla tercih ediyorum, bunun iki nedeni var:
- meyve ve sebze çeşitliliği artarken, fiyatlar önemli ölçüde düşüyor ve
- yazı andıran sıcaklıklar sayesinde, en azından öğle yemeğinde, zeytinyağlı sebze yemekleri ve salataları tüketmek çok keyifli hale geldiği için, sağlıklı beslenmek daha kolaylaşıyor.
Bu nedenle, gıdaların mevsimselliğine kararlılıkla saygı duyanlar için Mayıs ayını doğanın gerçek bir armağanı olarak yorumlamak mümkün. Peki, Aralık ayında çilek yememek neden bu kadar önemli?
Neden mevsiminde yemeli?
“Mevsim Meyveleri ve Sebzeleri: Mevsiminde Yemenin Önemi” başlıklı yazımda bu konuyu ayrıntılı olarak ele almıştım. Yine de, konunun en önemli noktalarını tekrarlamanın farkındalık sahibi olsun olmasın herkes için çok yararlı olacağını düşünüyorum!
Esasen mevsimlik gıdalar tüketmek sadece “etik” ya da çevresel bir tercih değildir. Yarattıkları somut etkileri aşağıda bir araya getirdim:
- Besin değeri. Çeşitli araştırmalar, olgunluklarının zirvesinde hasat edilen ürünlerin besin değerinin daha yüksek olduğunu ve daha az işleme tabi tutulduğunu göstermektedir(1,2,3,4);
- Alışveriş maliyeti. Sera imalat bedelleri, seraları ısıtma masrafları oldukça tuzlu olabiliyor; bu nedenle, örneğin çilekleri ocak ayında değil de mayıs ayında satın almak çok daha ucuz olur;
- Pestisitler, toprak ve çevre üzerindeki etki. Mevsim dışı yetiştirilen meyve ve sebzeler daha hassas olurlar ve bu yüzden daha fazla pestisit ve gübre gerektirirler, bu da insan sağlığı ve çevre üzerine daha büyük bir etkiye yol açar(5,6); ithal edilen meyve sebzeler ise binlerce kilometre yol kat ettiklerinden CO2 emisyonuna ve fosil yakıtlara bağımlılığa yol açarlar(7) üstelik küresel kriz dönemlerinden bire bir etkilenirler;
- ve damak tadı açısından, mevsiminde satın alınan meyve ve sebzeler kesinlikle çok daha lezzetlidir.
Nedenlerini (tekrar) açıklığa kavuşturduktan sonra, şimdi Mayıs ayında hangi meyve ve sebzeleri bulabileceğimizi görelim.
Mayıs ayının meyve ve sebzeleri
Mayıs ayı bize mevcut en lezzetli ve en sağlıklı gıdalardan bazılarını sunuyor:
Sebzeler
- kabak
- kuşkonmaz
- deniz börülcesi
- bezelye
- bakla
- marul ve salatalar
- pazı
- kıyı pancarı
- hindiba
- taze patates
- ayrıca tezgahlarda hâlâ bulabileceğimiz enginar, rezene, brokoli, lahana ve pancar
Meyveler
- çilek
- malta eriği
- çağla
- portakal, limon, greyfurt
- kivi
- son armut ve elmalar
- yerli avokado
- yerli muz
Bunların hepsi lif açısından zengin, besin değeri yüksek, yerel olarak satın alındığında genellikle ucuz ve kesinlikle çok lezzetli besinlerdir. Kompleks karbonhidratlar, sağlıklı yağlar ve uygun miktardaki bitkisel proteinlerle eşleştirildiklerinde mükemmel performanslı harika bir beslenme modelini desteklerler.
Not: Ülkemizin büyük yüzölçümü göze alındığında kuzey ve güney ile batı ve doğu şehirleri arasındaki iklim farklılıkları nedeniyle, listem sizlere tam olarak doğru görünmeyebilir. Tek bir listeyle herkesi memnun etmenin imkansız olduğunu lütfen anlayışla karşılayın. Mutlaka yerel çiftçilerin görüşünü alın.
EN İYİ BİTKİ BAZLI PROTEİN KAYNAKLARI HAKKINDA BİLGİ EDİNMEK İÇİN
Gerçek detoks diyeti
Öncelikle şunu büyük harflerle belirtmeliyim ki:
bir ömür süren yanlış beslenme alışkanlıklarının sonuçlarından vücudu arındırabilecek, 7 (veya daha fazla) günlük mucizevi bir detoks diyeti diye bir şey yoktur!
Ancak bu, toksinler içinde hayata veda edeceğimiz şeklinde algılanmamalı: asıl yapılması gereken, sağlıksız, sanayi tipte gıdalarla beslenilen süre ile detoks diyetine ayrılan süreyi ters düz etmek. Yani, abur cubur, fast food tarzı gıdaların gereğinden fazla tüketildiği günler, detoksa ayırmayı uygun gördüğünüz gün sayısını (mesela 12, ayda bir dersek) geçmemeli, kalan günler ise kararında, sağlıklı ve temiz beslenmeye adanıyor olmalı. Ancak bu şekilde, karaciğer ve böbreklerimizin vücudu arındırma yükünü biraz kolaylaştırabiliriz!
Kısacası, Mavi Bölge (Blue Zones) diyeti örneğini takip etmeliyiz (uzun ve sağlıklı ömür diyetini daha iyi tanımak için bu yazıyı okumanızı tavsiye ederim). Mevsim meyve ve sebzeleri, baklagiller, yağlı tohumlar, tam tahıllar ve çeşitli tahıllarla zenginleştirilmiş, çoğunlukla bitkisel bir beslenme; yeterli miktarda sağlıklı protein ve az miktarda hayvansal protein tüketimi; az miktarda sağlıklı yağ ve nadiren tatlılar ve şarap.
Mayıs ayında ne yenir – örnek 5 gün
Kahvaltı
Soğuk veya sıcak yulaf lapası, çilek, fındık, kefir, süt veya yoğurt (soya veya inek sütü) ile
Meyve, tohum ve kuruyemişli yoğurt (soya sütünden yoğurt veya inek sütü ile yapılmış)
Öğle yemeği
Mantarlı esmer pirinç risotto ve hindiba salatası
Yayla çorbası ve nohutlu mantar köftesi
Akşam yemeği
Sebzeli fava ve eğer yerel avokado bulabilirseniz guacamole
Tatlılar
Çilek veya malta eriği ile servis edilecek keçiboynuzu unlu kek
Bu sağlıklı, lezzetli, dengeli ve besin öğeleri açısından zengin yemekler, arzuladığınız DETOKS etkisini elde etmenizi sağlamanın yanı sıra, çevreye olan ayak izinizi, aile bütçenizi ve fazla kilolarınızı da azaltmanıza olanak tanır.
Gördüğünüz gibi, hiç et içermedikleri gibi sadece bir kaç tanesi az miktarda hayvansal malzeme gerektiriyor: deneyin, pişman olmayacaksınız!
ET TÜKETİMİNİ SAĞLIKLI BİR ŞEKİLDE NASIL AZALTABİLECEĞİNİZİ ÖĞRENMEK İÇİN
Sonuç
Bu kapsamlı ve kolay rehberdeki tavsiyeleri takip ederek iki önemli şey elde ediyoruz:
- mayıs ayında ne yenir konusunu hatasız bir şekilde öğreniyoruz;
- sağlıklı ve uzun ömürlü olmak için pahalı takviyelere veya süper gıdalara ihtiyacımız olmadığını kavrıyoruz. Zira vücudumuzun ihtiyacı olan her şey günlük besinlerde zaten mevcut, tek yapmamız gereken bunları doğru mevsimde tüketmeyi bilmek!
Hepinize afiyet olsun ve iyi devrimler dilerim
Kaynakça
1) Wunderlich, Shahla M., et al. “Nutritional quality of organic, conventional, and seasonally grown broccoli using vitamin C as a marker.” International Journal of Food Sciences and Nutrition 59.1 (2008): 34-45.
2) Cox, Brian D., Margaret J. Whichelow, and A. Toby Prevost. “Seasonal consumption of salad vegetables and fresh fruit in relation to the development of cardiovascular disease and cancer.” Public health nutrition 3.1 (2000): 19-29.
3) Ersoy, Nesli, et al. “Effect of seasonal changes on nutritional status and biochemical parameters in Turkish older adults.” Nutrition Research and Practice 12.4 (2018): 315-323.
4) Bordean, Despina-Maria. “Seasonal variation in nutrient content of some leafy vegetables from Banat County, Romania.” (2013).
5) Macdiarmid, Jennie I. “Seasonality and dietary requirements: will eating seasonal food contribute to health and environmental sustainability?.” Proceedings of the Nutrition Society 73.3 (2014): 368-375.
6) Röös, Elin, and Hanna Karlsson. “Effect of eating seasonal on the carbon footprint of Swedish vegetable consumption.” Journal of Cleaner Production 59 (2013): 63-72.
7) Bell, Eric M., and Arpad Horvath. “Modeling the carbon footprint of fresh produce: effects of transportation, localness, and seasonality on US orange markets.” Environmental Research Letters 15.3 (2020): 034040
İlginizi çekebilir
Hindiba kahvesi nedir, evde nasıl yapılır, fayda ve zararları nelerdir
Hindiba kahvesi kafeinsiz, lezzetli ve doğal bir içecektir, evde yapmayı öğrendiğinizde çok da ekonomiktir, ama herkes için uygun değil
Çizilmiş Teflon Tavalar: Çöpe atmanın vakti geldi mi?
Bu yazıdan sonra eskimiş veya çizilmiş teflon tavaları ne zaman çöpe atmanız gerektiğinden ve sağlıklı alternatiflerden kuşkunuz olmayacak
Summary
Article Name
Mayıs ayında ne yenir: sağlıklı, lezzetli, hesaplı ve etik mutfaklarda
Description"Mayıs ayında ne yenir" hünerli olsun olmasın herkesin yararlanabileceği bir rehber. Sağlıklı ve enfes tarifler ile bu Mayısa doyamayacaksınız
Author
Başak Bartu
